Aft (ağız yarası)

Nedir, neden olur

Nedir

Aft (aftöz ülser), ağız mukozasında yanak içi, dudak içi, dil ve diş etleri gibi hassas dokularda gelişen, bulaşıcı olmayan, etrafı kırmızı ve ortası açık renkli sancılı ağız yaralarıdır [1-4]. Mukozada iltihaplı bir görünüm ve şişlik oluşturan bu durum, kişinin yemek yemesini, sıvı tüketmesini ve konuşmasını zorlaştırabilmektedir [1, 5]. Tıbbi kaynaklarda aftlar minör, majör ve herpetiform olmak üzere üç ana grupta ele alınmaktadır [3].

Neden olur

Aft oluşumunda bağışıklık sistemi zayıflığı, stres, aşırı yorgunluk, B vitamini eksikliği ve anemi önemli etkenler arasında gösterilmektedir [2, 3]. Bunun yanı sıra sert besinlerin tüketilmesi, dudak/yanak ısırma, sert diş fırçalama gibi mekanik travmalar ile diş macunlarındaki SLS maddesi doku hasarını tetikleyebilmektedir [1, 3]. Ayrıca kaynaklarda; hazımsızlık, sindirim bozuklukları, gıda alerjileri, bazı ilaçlar (diklofenak, antiromatizmal, antidepresan) ile Behçet hastalığı ve Akdeniz Ateşi gibi sistemik rahatsızlıkların da afta yol açabileceği belirtilmektedir [2, 3, 6].

Nasıl seyreder

Aftlar genellikle ağrılı ve sancılı bir süreçle seyreder [1, 4, 6]. En sık görülen minör aftlar 1 cm'den küçük olup yaklaşık bir hafta içinde iz bırakmadan iyileşmektedir [3]. Daha derin yerleşen majör aftların iyileşmesi ise bir ayı bulabilmekte ve iz bırakabilmektedir [3]. Ağız içinde sızlama ile başlayan süreç, yara oluştuktan sonra çiğneme ve konuşma esnasında belirgin bir rahatsızlığa neden olmaktadır [1, 5].

Ne zaman hekime gidilmeli

Sık tekrarlayan aft durumlarında, bir aydan uzun süren majör yaralarda ve şiddetli ağrılı vakalarda mutlaka hekime başvurulması gerektiği vurgulanmaktadır [3, 7]. Ayrıca yaraların altında Behçet hastalığı veya sistemik rahatsızlıkların yatma riski bulunduğundan, sert kenarlı veya iyileşmeyen derin yaralarda uzman değerlendirmesi önem taşımaktadır [2, 3, 7].

Geleneksel yaklaşım

Geleneksel fitoterapi ve tıp kaynaklarında ağız yaralarına genel yaklaşım; mukozayı yumuşatıcı, iltihap giderici, büzücü ve mikrop öldürücü özellikteki gargara ve yıkama sularıyla bölgesel doku bakımını sağlamaya odaklanmaktadır [8-10]. Bunun yanı sıra sindirim sisteminin düzenlenmesi, hazımsızlığın giderilmesi ve vücut direncinin desteklenmesi hedeflenmektedir [2, 3, 11].

Derlemenin özeti

Aft (ağız yarası) için 47 hazırlık derlenmiştir. Gargaralar başı çeker; papatya, adaçayı, hatmi, aynısafa, nar çiçeği, yaban mersini, kızılcık ve böğürtlen yaprağı en sık geçen malzemelerdir. Şap–bal merhemi, mazı–şap karışımı, deglisirinize meyan tozu ve çay ağacı–deniz tuzu çalkalaması da kayıtlıdır; eski kaynaklardan amberbaris ve gül karışımları yer alır. Uyarılar: SLS içeren diş macunları aftı tetikleyebilir, portakal, domates ve kuruyemiş gibi bazı gıdalar yara açabilir, çay ağacı yağı seyreltilmeden kullanılmaz; göztaşı (bakır sülfat) içeren eski reçeteler zehirlidir. Sık tekrarlayan aftta altta yatan bir hastalık (Behçet gibi) araştırılmalıdır.