Adet sancısı

Dysmenorrhea

Nedir, neden olur

Nedir

Dismenore, tıp dilinde adet kanaması döneminde hissedilen sancılı ve ağrılı adet görme durumunu ifade etmektedir [1, 2]. Rahim duvarında bulunan düz kasların kasılması sonucu ortaya çıkan bu durum [2], kadınların yaşamları boyunca en sık karşılaştığı fizyolojik şikâyetlerden biri olarak tanımlanmaktadır [2]. Temelde, herhangi bir yapısal patolojiye bağlı olmayan primer dismenore ve altta yatan başka bir jinekolojik hastalıktan kaynaklanan sekonder dismenore olarak ikiye ayrıldığı belirtilmektedir [3].

Neden olur

Ağrının birincil nedeni, adet kanamasıyla kalınlaşan rahim iç duvarının atılması sürecinde salgılanan ve rahim kaslarının kasılmasını tetikleyen prostaglandin hormonudur [3, 4]. Kan dolaşımında bu hormonun yükselmesiyle krampların şiddetlendiği ifade edilmektedir [3]. İkincil tipte ise endometriozis (çikolata kistleri) [2, 3], rahim içi yapışıklıklar [2], miyom ve polip varlığı [2], genital enfeksiyonlar [2] veya rahim içi araç (spiral) kullanımı [2] gibi durumların rol oynadığı kaynaklarda zikredilmektedir [2, 5].

Nasıl seyreder

Sancılar genellikle adet döneminden birkaç gün önce veya kanamayla birlikte başlamakta, ilk gün en şiddetli seviyesine ulaşarak ilerleyen günlerde hafifleyerek son bulmaktadır [1, 2]. Karın alt bölgesi ve kasıklarda kramp tarzında hissedilen bu ağrıların, sıklıkla uyluk iç yüzüne ve bele doğru yayılabildiği aktarılmaktadır [2]. Şiddetli vakalara bulantı, kusma, halsizlik, soğuk terleme ve fenalık hissi gibi genel bozuklukların da eşlik edebildiği belirtilmektedir [1, 2].

Ne zaman hekime gidilmeli

Adet sancıları günlük sosyal ve iş yaşantısını etkileyecek kadar yoğun bir boyuta ulaştığında [3, 6] ya da daha önceki adet döngüleri tamamen ağrısız geçerken birdenbire şiddetli ağrılı adet dönemleri baş gösterdiğinde mutlaka uzman bir hekime başvurulması gerektiği vurgulanmaktadır [6]. Zira bu ani değişimlerin arkasında endometriozis, kist veya enfeksiyon gibi tedavi gerektiren ciddi klinik tabloların yatabileceği kaynaklarda önemle belirtilmektedir [2, 6].

Geleneksel yaklaşım

Fitoterapi kaynaklarında adet dönemi, kadının vücudundaki doğal bir arınma, temizlenme ve yenilenme süreci olarak kabul edilmektedir [7, 8]. Geleneksel yaklaşımda bu sancıların, rahim kaslarındaki gerginliği hafifletmek üzere spazm çözücü ve kas gevşetici bitkisel uygulamalarla [9], vücut sıcaklığını koruyarak ve dinlenmeye özen göstererek hafifletilebileceği belirtilmektedir [6, 7]. Ayrıca, hormonal dengenin desteklenmesi ve ağrının dindirilmesi amacıyla çeşitli bitkisel çaylardan, aromaterapik masaj yağlarından ve bölgesel kompreslerden faydalanıldığı kaynaklarda aktarılmaktadır [3, 10, 11].

Derlemenin özeti

Adet sancısı için 47 hazırlık derlenmiştir; masaj yağları ve çaylar öndedir, bunları banyolar ile karın bölgesine uygulanan sıcak kompresler izler. Tekrar eden droglar civanperçemi, papatya, lavanta, misk adaçayı (Salvia sclarea), melisa, rezene, nane, zencefil, hayıt (Vitex agnus-castus), aslanpençesi ve gilaburudur (Viburnum opulus / prunifolium) — son ikisi geleneksel olarak rahim kaslarını gevşetmek için kullanılır. Sıcak su torbası uygulaması, en basit ve en sık tekrar eden yöntem olarak ayrıca kayıtlıdır. Uyarılar ağırlıklı olarak aromaterapi karışımlarına ve hormonal etkiye odaklanır: östrojene bağlı kanseri olanlar ile endometriozis hastalarının bu karışımlardan kaçınması, gebelikte rahim kasılmasını uyaran drogların kullanılmaması, kan sulandırıcı ile uyku ve kalp ilacı kullananlarda dikkat belirtilir. Maydanozun uzun kullanımda böbrek ve karaciğere yükü, kara kohoşta altı aylık süre sınırı, turunçgil ve tarçın yağlarında ışık duyarlılığı ile yama testi diğer kayıtlardır.